Γιατί ο βόθρος δεν πρέπει να μυρίζει ποτέ — και τι τον σκοτώνει κάθε Σάββατο

Θα σας πω κάτι που ακούγεται υπερβολικό και δεν είναι: ένας βόθρος μπορεί να δουλεύει χρόνια χωρίς να μυρίσει και χωρίς να χρειαστεί βυτίο.

Δεν είναι διαφημιστικό. Είναι απλώς το πώς λειτουργεί ένας βόθρος όταν του αφήσουμε να λειτουργήσει. Και ο λόγος που οι περισσότεροι δεν το ζουν αυτό δεν έχει να κάνει με τον βόθρο τους. Έχει να κάνει με το μπάνιο τους.

Ποιος κάνει τη δουλειά

Μέσα σε έναν βόθρο δεν συμβαίνει τίποτα μηχανικό. Δεν υπάρχει φίλτρο, δεν υπάρχει μηχανισμός. Ό,τι γίνεται, το κάνουν βακτήρια: τρώνε την οργανική ύλη και τη διασπούν σε νερό και αέρια. Όταν ο πληθυσμός είναι υγιής, η στάθμη ανεβαίνει αργά γιατί το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου διαλύεται, και δεν υπάρχει οσμή γιατί η σήψη — που παράγει το υδρόθειο που μυρίζει — δεν προλαβαίνει να ξεκινήσει.

Όταν ο πληθυσμός πεθάνει, τίποτα δεν διασπάται. Ό,τι μπαίνει μένει, η στάθμη ανεβαίνει, η σήψη αναλαμβάνει, και αρχίζει η μυρωδιά και το βυτίο κάθε λίγους μήνες.

Όλη η διαφορά ανάμεσα στα δύο είναι ένας πληθυσμός μικροοργανισμών που δεν τον βλέπετε ποτέ.

Η αποχέτευσή σας είναι η πόρτα του βόθρου

Εδώ είναι το κομμάτι που δεν το λέει κανείς, επειδή δεν συμφέρει.

Ό,τι ρίχνετε σε οποιονδήποτε νεροχύτη, ντουζιέρα ή λεκάνη μέσα στο σπίτι, καταλήγει στον ίδιο βόθρο. Δεν υπάρχει ενδιάμεσος. Η χλωρίνη που καθαρίζει τα πλακάκια, το υδροχλωρικό οξύ για τα άλατα, το αντιβακτηριδιακό υγρό πιάτων, το καθαριστικό χαλιών, το τζελ της λεκάνης — όλα ξεπλένονται και φεύγουν προς τα κάτω.

Πάρτε ένα συνηθισμένο Σάββατο. Βάλατε βακτήρια στον βόθρο πριν δύο εβδομάδες και όλα πάνε καλά. Καθαρίζετε το μπάνιο: χλωρίνη στα πλακάκια, οξύ στη λεκάνη, ξέπλυμα με άφθονο νερό. Μέσα σε δέκα λεπτά, όλο αυτό βρίσκεται μέσα στον βόθρο, πάνω στον πληθυσμό που πληρώσατε για να εγκατασταθεί.

Δεν κάνατε κάτι λάθος με τον βόθρο. Καθαρίσατε το μπάνιο σας, όπως όλοι. Απλώς κανείς δεν σας είπε ότι το ένα ακυρώνει το άλλο.

Γιατί πουλάμε σαπούνια

Με ρωτάνε συχνά γιατί ένα κατάστημα με βακτήρια για βόθρους πουλάει σαπούνια ελαιολάδου και λάδια σώματος. Μοιάζει άσχετο.

Δεν είναι. Το σαπούνι που χρησιμοποιείτε δύο φορές τη μέρα φεύγει στην ίδια αποχέτευση. Ένα φυσικό σαπούνι διασπάται και γίνεται τροφή· ένα συνθετικό με αντιβακτηριδιακά πρόσθετα κάνει ακριβώς αυτό που γράφει η ετικέτα του, και δεν σταματά να το κάνει επειδή έφυγε από τον νιπτήρα.

Το ίδιο ισχύει για κάθε προϊόν που καταλήγει στο νερό: το καθαριστικό της λεκάνης, το καθαριστικό χαλιών και το αποσμητικό, το υγρό πιάτων, το σαπούνι και το αφρόλουτρο.

Δεν σας λέω να αλλάξετε τα πάντα για να αγοράσετε περισσότερα από εμάς. Σας λέω ότι αν έχετε βόθρο ή βιολογικό καθαρισμό, τα καθαριστικά σας δεν είναι απόφαση καθαριότητας. Είναι απόφαση για τον βόθρο σας, και την παίρνετε κάθε Σάββατο χωρίς να το ξέρετε.

Η σειρά που έχει σημασία

Αν ξεκινάτε τώρα, δεν χρειάζεται να αντικαταστήσετε τίποτα μαζικά. Υπάρχει σειρά, και είναι απλή: όσο πιο κοντά στην αποχέτευση και όσο πιο συχνή η χρήση, τόσο μεγαλύτερη η ζημιά.

Πρώτα η λεκάνη, γιατί εκεί πάει η χλωρίνη και το οξύ, τα δύο πιο θανατηφόρα, και πάει κατευθείαν στον βόθρο χωρίς να αραιωθεί σχεδόν καθόλου. Μετά τα σιφώνια και οι αποχετεύσεις, γιατί τα χημικά αποφρακτικά είναι καυστικά και περνούν όλη τη διαδρομή. Μετά το υγρό πιάτων και τα σαπούνια, γιατί είναι καθημερινά και ο συσσωρευμένος όγκος είναι μεγάλος. Τελευταία τα υπόλοιπα.

Και φυσικά, ο ίδιος ο βόθρος θέλει τον πληθυσμό του: βακτήρια για βόθρο ή, αν έχετε μονάδα, για βιολογικό καθαρισμό λυμάτων.

Τι δεν χρειάζεται να κάνετε

Δεν χρειάζεται να πετάξετε τη χλωρίνη. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να απολυμάνετε μια επιφάνεια και στο να αδειάσετε ένα μπουκάλι στην αποχέτευση.

Λίγη χλωρίνη σε ένα πανί, για τον πάγκο ή το καπάκι της λεκάνης όταν κάποιος είναι άρρωστος, δεν ρίχνει έναν υγιή βόθρο. Αυτό που τον ρίχνει είναι η συνήθεια — το να φεύγει χημικό προς τα κάτω κάθε εβδομάδα, χρόνια. Αν θέλετε το σκεπτικό πιο αναλυτικά, το έχουμε γράψει στο άρθρο για τα απολυμαντικά και τα ένζυμα.

Γιατί το λέω εγώ αυτό

Πουλάω βιολογικά προϊόντα πάνω από δεκαπέντε χρόνια, και το πιο συχνό τηλεφώνημα που δέχομαι είναι «έβαλα βακτήρια και δεν έγινε τίποτα». Στις περισσότερες περιπτώσεις τα βακτήρια δούλεψαν μια χαρά. Απλώς κάτι τα σκότωνε κάθε φορά που άρχιζαν.

Οπότε προτιμώ να σας το πω από την αρχή, ακόμα κι αν σημαίνει ότι θα αγοράσετε λιγότερα: μια συσκευασία βακτήρια μέσα σε ένα σπίτι που καθαρίζεται με χλωρίνη είναι χαμένα λεφτά. Το σύστημα δουλεύει σαν σύστημα ή δεν δουλεύει καθόλου.

Και κάτι που δεν είναι μόνο για το περιβάλλον

Ξέρω ότι όταν ακούμε «οικολογικό» συχνά το προσπερνάμε, γιατί έχει ειπωθεί για τα πάντα. Οπότε θα το πω πρακτικά.

Αν ο βόθρος σας είναι απορροφητικός, το υγρό δεν εξαφανίζεται. Φιλτράρεται στο χώμα γύρω του — στο δικό σας χώμα, στον δικό σας κήπο, και από εκεί σιγά σιγά βαθύτερα. Ό,τι έχετε ρίξει μέσα φτάνει εκεί μαζί του. Η χλωρίνη και τα οξέα δεν διασπώνται από τον βόθρο επειδή σκοτώνουν ακριβώς αυτό που θα τα διέσπαζε· περνούν.

Σε περιοχές με γεωτρήσεις και πηγάδια — δηλαδή σχεδόν σε κάθε εξοχικό και κάθε αγρόκτημα — αυτό παύει να είναι αφηρημένο. Είναι το νερό που ποτίζετε και συχνά το νερό που πίνετε.

Υπάρχει και το προφανές: κάθε βυτίο που δεν χρειάζεται να έρθει είναι ένα φορτηγό λιγότερο και μια εκκένωση λιγότερη σε μονάδα επεξεργασίας. Και τα προϊόντα που πουλάμε είναι μικροοργανισμοί και ένζυμα — τα ίδια που υπάρχουν στη φύση και κάνουν την ίδια δουλειά από μόνα τους, απλώς σε μεγαλύτερη συγκέντρωση και εκεί που τα χρειάζεστε.

Οπότε ναι, είναι καλύτερο για το περιβάλλον. Αλλά αν αυτό δεν σας συγκινεί ιδιαίτερα, κρατήστε το πρακτικό: το περιβάλλον που προστατεύετε πρώτο είναι το οικόπεδό σας.

Το άθροισμα, που κανείς δεν μετράει

Θα διαβάσετε παντού ότι «σε λογική χρήση ο πληθυσμός ανακάμπτει». Ισχύει. Αλλά προσέξτε τι εξετάζει κάθε τέτοια οδηγία: ένα προϊόν τη φορά. Είναι εντάξει η χλωρίνη στις συνιστώμενες δόσεις; Ναι. Είναι εντάξει το αντιβακτηριδιακό σαπούνι; Πιθανότατα.

Κανένας όμως δεν ζει με ένα προϊόν. Μια συνηθισμένη μέρα σε ένα σπίτι μοιάζει κάπως έτσι:

Πλένετε πιάτα — απορρυπαντικό, συχνά με αντιβακτηριδιακό ισχυρισμό. Βάζετε πλυντήριο — απορρυπαντικό, χλωρίνη, μαλακτικό, και όλα φεύγουν στην ίδια σωλήνα. Σφουγγαρίζετε και αδειάζετε τον κουβά στη λεκάνη — συμπυκνωμένο καθαριστικό, όχι αραιωμένο όπως στο πάτωμα. Πλένετε χέρια δέκα φορές. Και στο χείλος της λεκάνης κάθεται ένα τζελ που δοσομετρεί απολυμαντικό σε κάθε καζανάκι, όλη μέρα, κάθε μέρα — αυτή είναι ακριβώς η δουλειά του.

Καμία από τις μελέτες που παραθέτουμε παρακάτω δεν μετράει αυτό το άθροισμα. Και η ανάκαμψη που περιγράφουν προϋποθέτει κάτι συγκεκριμένο: κενό ανάμεσα στα χτυπήματα, ώστε ο πληθυσμός να προλάβει να ξαναχτιστεί. Ένα τζελ λεκάνης καταργεί ακριβώς αυτό το κενό. Δεν είναι περιστασιακή δόση, είναι συνεχής.

Να το πω καθαρά, γιατί δεν θέλω να το παρουσιάσω ως επιστημονικό εύρημα: αυτό είναι το δικό μας συμπέρασμα από αυτά που λένε οι πηγές, όχι κάτι που δηλώνουν οι ίδιες. Εκείνες αξιολογούν προϊόντα μεμονωμένα. Εμείς βλέπουμε δεκαπέντε χρόνια τι φτάνει στον βόθρο ενός πραγματικού σπιτιού, και είναι το άθροισμα.

Γι' αυτό η απάντηση «χρησιμοποιώ τα πάντα με μέτρο» συνήθως δεν αρκεί. Δεν υπάρχει μέτρο σε πέντε παράλληλες πηγές που τρέχουν ταυτόχρονα.

Πού στηρίζεται αυτό

Δεν είναι δική μας θεωρία και δεν χρειάζεται να μας πιστέψετε. Είναι η καθιερωμένη οδηγία για συστήματα βόθρου διεθνώς, και μπορείτε να τη διαβάσετε στην πηγή.

Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) το λέει και για τα δύο σκέλη — τα βακτήρια και το έδαφος: «Pouring toxins down your drain can kill these organisms and harm your septic system» και «Harmful chemicals put down your drain can also be discharged into the groundwater and can impact drinking water supplies and the environment» (EPA — How to Care for Your Septic System).

Το Πανεπιστήμιο Purdue είναι πιο συγκεκριμένο για τη χλωρίνη, και αξίζει να το διαβάσετε ολόκληρο γιατί δίνει και το μέτρο: «Bleach is also a highly effective germ killer, which means it kills the microorganisms that make an onsite system work. If you use bleach at reasonable levels on a limited basis, the anaerobic microorganisms in a septic tank should be able to recover. However, using bleach excessively or using bleach without diluting it can seriously reduce the bacteria in a septic tank. Too much bleach can lead to a “dead” tank that does not treat waste, but merely collects it» (Purdue Extension, HENV-106-W).

Το Penn State Extension κατατάσσει τη χλωρίνη και τα χημικά αποφρακτικά στα «χημικά που μπορεί να βλάψουν τα ωφέλιμα βακτήρια» του βόθρου και της απορροφητικής ζώνης (Penn State Extension).

Προσέξτε τι δεν λένε αυτές οι πηγές, γιατί είναι εξίσου σημαντικό: δεν λένε ότι μια δόση χλωρίνης καταστρέφει τον βόθρο. Λένε ότι σε λογική, αραιωμένη χρήση ο πληθυσμός ανακάμπτει — και ότι η υπερβολική ή αδιάλυτη χρήση τον μειώνει σοβαρά. Αυτό ακριβώς λέμε κι εμείς παραπάνω: το πρόβλημα δεν είναι το μπουκάλι, είναι η συνήθεια.

Συχνές ερωτήσεις

Το τζελ στη λεκάνη μετράει; Είναι λίγο κάθε φορά.

Μετράει περισσότερο από τα περισσότερα, ακριβώς επειδή είναι λίγο κάθε φορά. Η δουλειά του είναι να απελευθερώνει απολυμαντικό σε κάθε καζανάκι, δηλαδή δεκάδες φορές τη μέρα χωρίς διακοπή. Οι οδηγίες που λένε ότι ο πληθυσμός ανακάμπτει, υποθέτουν ότι μεσολαβεί χρόνος χωρίς χτύπημα. Με ένα τζελ στο χείλος, δεν μεσολαβεί ποτέ.

Αδειάζω τον κουβά του σφουγγαρίσματος στη λεκάνη. Πειράζει;

Είναι από τα πιο επιβαρυντικά και από τα λιγότερο προφανή. Στο πάτωμα το καθαριστικό είναι αραιωμένο και ένα μέρος του εξατμίζεται ή μένει εκεί. Στον κουβά συγκεντρώνεται όλη η ποσότητα και πάει συμπυκνωμένη, μονομιάς, κατευθείαν στον βόθρο.

Τα χημικά δεν διαλύονται τελικά μέσα στον βόθρο;

Ένα μέρος αραιώνεται, αλλά η διάσπαση σε έναν βόθρο είναι βιολογική — τη κάνουν οι μικροοργανισμοί. Ένα προϊόν που σκοτώνει μικροοργανισμούς δεν έχει ποιος να το διασπάσει, οπότε σε απορροφητικό βόθρο συνεχίζει προς το έδαφος. Γι' αυτό τα καυστικά και το χλώριο είναι διαφορετική κατηγορία από ένα φυσικό σαπούνι, που είναι απλώς τροφή.

Πρέπει να αλλάξω όλα τα καθαριστικά μου για να δουλέψει ο βόθρος;

Όχι όλα και όχι αμέσως. Η λεκάνη και τα σιφώνια είναι το 80% της ζημιάς, γιατί εκεί πάνε τα πιο ισχυρά χημικά και ταξιδεύουν αδιάλυτα. Αν αλλάξετε μόνο αυτά, έχετε κάνει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς.

Πόσο πραγματικά μπορεί να αντέξει ένας βόθρος χωρίς άδειασμα;

Εξαρτάται από τον τύπο. Ένας απορροφητικός βόθρος με υγιή πληθυσμό μπορεί να λειτουργεί χρόνια χωρίς βυτίο, γιατί τα υγρά φιλτράρονται στο έδαφος και το στερεό φορτίο διασπάται. Ένας στεγανός γεμίζει από κατασκευή και θα χρειαστεί άδειασμα ούτως ή άλλως — εκεί τα βακτήρια δίνουν καθαρότερο περιεχόμενο και καμία οσμή, όχι λιγότερες εκκενώσεις.

Αν βάλω βακτήρια σήμερα και καθαρίσω με χλωρίνη αύριο, τα έχασα;

Όχι απαραίτητα όλα, αλλά χάνετε τον χρόνο εγκατάστασης. Ο πληθυσμός χρειάζεται μερικές μέρες για να πιάσει· ένα χτύπημα μέσα σε αυτό το παράθυρο τον γυρίζει στην αρχή. Αν ξέρετε ότι θα κάνετε γενική καθαριότητα, κάντε την πρώτα και βάλτε τα βακτήρια μετά.

Τα φυσικά σαπούνια καθαρίζουν το ίδιο;

Καθαρίζουν διαφορετικά. Δεν έχουν το αφρίζον συνθετικό που έχουμε συνηθίσει να ταυτίζουμε με καθαριότητα, οπότε η πρώτη εντύπωση είναι «λιγότερο δυνατό». Στην πράξη το λίπος φεύγει το ίδιο — και δεν στέλνετε αντιβακτηριδιακά στην αποχέτευση δύο φορές τη μέρα.

Έχω σύνδεση με το δίκτυο της πόλης, όχι βόθρο. Με αφορά;

Λιγότερο άμεσα, γιατί δεν υπάρχει δικός σας πληθυσμός να προστατεύσετε. Αφορά όμως τη μονάδα βιολογικού καθαρισμού στο τέλος της γραμμής, που δουλεύει ακριβώς με τον ίδιο τρόπο και δέχεται ό,τι στέλνει όλη η πόλη. Και αφορά τα σιφώνια σας, που φράζουν από λίπη όπως παντού.

Γιατί να σας εμπιστευτώ, αφού πουλάτε αυτά τα προϊόντα;

Δίκαιη ερώτηση. Θα έλεγα δύο πράγματα. Πρώτον, ό,τι γράφω εδώ δεν χρειάζεται να το πιστέψετε από εμένα — το λένε η EPA και δύο αμερικανικά πανεπιστήμια, και έχω βάλει παραπάνω τους συνδέσμους για να τα διαβάσετε μόνοι σας. Δεύτερον, αν ήθελα απλώς να πουλήσω περισσότερα, το συμφέρον μου θα ήταν να σας πουλάω βακτήρια κάθε τρεις μήνες επειδή κάτι τα σκοτώνει — όχι να σας εξηγήσω πώς να σταματήσετε να τα χρειάζεστε τόσο συχνά.