Φυσικό σαπούνι ελαιολάδου: τι αλλάζει πραγματικά — και γιατί ο αφρός δεν σημαίνει τίποτα

Πιάνετε το σαπούνι, τρίβετε, και περιμένετε αφρό. Αν δεν αφρίσει αρκετά, κάτι δεν πάει καλά — έτσι μάθαμε.

Ο αφρός δεν καθαρίζει. Είναι ένα εφέ που πληρώνουμε για να το βλέπουμε, και ο λόγος που ένα φυσικό σαπούνι σας ξενίζει την πρώτη φορά.

Τι είναι πραγματικά το σαπούνι

Σαπούνι, με τη χημική έννοια της λέξης, είναι το αποτέλεσμα μιας αντίδρασης: λιπαρά έλαια συναντούν αλκάλιο και μετατρέπονται σε σαπούνι και γλυκερίνη. Η γλυκερίνη είναι φυσικό παραπροϊόν της διαδικασίας, και είναι αυτό που κρατά το δέρμα ενυδατωμένο μετά το πλύσιμο.

Στη βιομηχανική παραγωγή η γλυκερίνη συχνά αφαιρείται — έχει μεγαλύτερη αξία πουλημένη χωριστά σε κρέμες. Αυτό που μένει είναι ένα σαπούνι που καθαρίζει και στεγνώνει, οπότε μετά χρειάζεστε ενυδατική. Το ένα προϊόν δημιουργεί την ανάγκη για το επόμενο.

Σε ένα σαπούνι ελαιολάδου που δεν έχει περάσει από αυτή τη διαδικασία, η γλυκερίνη μένει μέσα.

Γιατί τα περισσότερα «σαπούνια» δεν είναι σαπούνια

Κοιτάξτε τα συστατικά στο επόμενο αφρόλουτρο ή στην μπάρα του σούπερ μάρκετ. Αν βλέπετε Sodium Lauryl Sulfate ή Sodium Laureth Sulfate — SLS και SLES — δεν κρατάτε σαπούνι. Κρατάτε συνθετικό απορρυπαντικό σε στερεή ή υγρή μορφή.

Τα SLS είναι φθηνά, καθαρίζουν έντονα και κυρίως αφρίζουν εντυπωσιακά. Ο αφρός είναι εμπορική απόφαση, όχι λειτουργική: μας έμαθαν ότι πολύς αφρός σημαίνει καθαριότητα, και το αγοράζουμε.

Το τίμημα είναι ότι καθαρίζουν αδιάκριτα. Παίρνουν μαζί και το φυσικό λιπιδικό στρώμα του δέρματος, που είναι ο φραγμός του απέναντι σε ερεθισμούς. Αν έχετε δέρμα που «τραβάει» μετά το ντους, αυτό συμβαίνει.

Η αλήθεια που δεν συμφέρει να πούμε

Το παραδοσιακό σαπούνι έχει ένα πραγματικό μειονέκτημα, και προτιμώ να το ακούσετε από εμάς: είναι αλκαλικό. Το pH του κινείται γύρω στο 9-10, ενώ το δέρμα είναι ελαφρώς όξινο, γύρω στο 5,5.

Σε υγιές δέρμα αυτό δεν είναι πρόβλημα — ο μανδύας επανέρχεται μέσα σε λίγη ώρα, και η γλυκερίνη που έμεινε μέσα αντισταθμίζει. Σε πολύ ευαίσθητο δέρμα, σε έκζεμα ή σε παιδί με ατοπία, μπορεί να ενοχλήσει. Εκεί υπάρχουν πιο ήπιες επιλογές, όπως ένα γλυκερινούχο σαπούνι ή ένα υγρό σαπούνι χωρίς SLS.

Όποιος σας λέει ότι το φυσικό σαπούνι είναι καλύτερο σε κάθε περίπτωση, πουλάει. Είναι καλύτερο στα περισσότερα, όχι σε όλα.

Το αντιβακτηριδιακό σαπούνι δεν σας προστατεύει περισσότερο

Αυτό δεν είναι δική μας άποψη, και δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε στην άλλη άκρη του Ατλαντικού για να το στηρίξουμε. Στις 27 Ιανουαρίου 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να μην εγκρίνει το triclosan — το πιο διαδεδομένο αντιβακτηριδιακό πρόσθετο — ως δραστική ουσία για βιοκτόνα ανθρώπινης υγιεινής (Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2016/110).

Τον ίδιο χρόνο, ανεξάρτητα, η αμερικανική FDA απαγόρευσε 19 δραστικά συστατικά — μεταξύ τους triclosan και triclocarban — από τα αντιβακτηριδιακά σαπούνια ευρείας κατανάλωσης, με το σκεπτικό ότι οι παρασκευαστές δεν απέδειξαν ότι είναι ούτε ασφαλή για καθημερινή μακροχρόνια χρήση ούτε πιο αποτελεσματικά από απλό σαπούνι και νερό (FDA).

Δύο ρυθμιστικές αρχές, σε δύο ηπείρους, κατέληξαν στο ίδιο μέσα στην ίδια χρονιά.

Πληρώνετε δηλαδή παραπάνω για έναν ισχυρισμό που δεν στάθηκε. Και τον στέλνετε στην αποχέτευσή σας δέκα φορές τη μέρα.

Και εδώ είναι που μας αφορά

Ένα κατάστημα με βακτήρια για βόθρους που πουλάει σαπούνια ελαιολάδου μοιάζει περίεργο, μέχρι να το δείτε από την πλευρά του νιπτήρα.

Ό,τι πλένετε φεύγει κάτω. Ένα σαπούνι από έλαια διασπάται και γίνεται τροφή για τα βακτήρια του βόθρου ή της μονάδας βιολογικού καθαρισμού. Ένα συνθετικό με αντιβακτηριδιακά πρόσθετα κάνει ακριβώς αυτό που γράφει η ετικέτα του — και δεν σταματά να το κάνει επειδή έφυγε από τα χέρια σας.

Δύο πλυσίματα χεριών δεν ρίχνουν έναν βόθρο. Δέκα πλυσίματα τη μέρα, κάθε μέρα, μαζί με το πλυντήριο, τα πιάτα και τον κουβά του σφουγγαρίσματος, είναι άλλη ιστορία. Το έχουμε γράψει αναλυτικά στο άρθρο για το τι σκοτώνει έναν βόθρο μέσα από το ίδιο σας το σπίτι.

Ποιο σαπούνι για ποιο δέρμα

Όλα τα παρακάτω είναι σαπούνια ελαιολάδου 90 γρ στα 4,70€, χωρίς SLS και χωρίς παραβένες. Η διαφορά είναι στο τι προσθέτουμε.

Για ευαίσθητο ή ερεθισμένο δέρμα, η καλέντουλα είναι αντιφλεγμονώδης και το μελισσόχορτο ηρεμιστικό. Για ξηρό δέρμα, το κατσικίσιο γάλα έχει pH κοντά στο δέρμα και βιταμίνες A, D, E, ενώ το έλαιο κάνναβης με ωμέγα-3 και ωμέγα-6 επαναφέρει τον φραγμό υγρασίας.

Για λιπαρό δέρμα και ακμή, ο ενεργός άνθρακας δεσμεύει τη βρωμιά από τους πόρους. Για απολέπιση, ο καφές και η κανέλα δίνουν φυσικό peeling. Και για καθημερινή χρήση, η λεβάντα ή το πορτοκάλι.

Αν μετά το πλύσιμο θέλετε ενυδάτωση, τα αμυγδαλέλαια ψυχρής έκθλιψης στα 8,60€ είναι ήπια αρκετά για παιδιά και εγκύους, και το αργανέλαιο για πρόσωπο.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί το φυσικό σαπούνι αφρίζει λιγότερο;

Γιατί δεν περιέχει SLS, το συνθετικό που παράγει τον πυκνό αφρό. Ο αφρός δεν έχει σχέση με το πόσο καθαρίζει κάτι — είναι αισθητικό χαρακτηριστικό που μάθαμε να ταυτίζουμε με την καθαριότητα. Το λίπος φεύγει το ίδιο.

Λιώνει πιο γρήγορα. Βγαίνει τελικά ακριβότερο;

Λιώνει πιο γρήγορα αν μείνει μέσα στο νερό, γιατί η γλυκερίνη που έχει μέσα τραβάει υγρασία. Σε σαπουνοθήκη που στραγγίζει, μια μπάρα 90 γρ κρατά συγκρίσιμα με μια βιομηχανική. Η διαφορά είναι κυρίως στο πού την αφήνετε.

Είναι κατάλληλο για το πρόσωπο;

Ναι για τα περισσότερα δέρματα, και υπάρχουν επιλογές ανά τύπο. Αν έχετε πολύ ευαίσθητο δέρμα ή δερματολογική πάθηση, δοκιμάστε πρώτα σε μικρή περιοχή — το αλκαλικό pH του παραδοσιακού σαπουνιού μπορεί να ενοχλήσει, και τότε το γλυκερινούχο είναι ηπιότερη επιλογή.

Έχει ημερομηνία λήξης;

Τα φυσικά σαπούνια δεν «χαλάνε» με την έννοια που φοβόμαστε, αλλά τα αιθέρια έλαια χάνουν ένταση με τον χρόνο και το άρωμα εξασθενεί. Φυλάξτε τα σε στεγνό μέρος και όχι στον ήλιο.

Αν πλένω με φυσικό σαπούνι, χρειάζομαι ακόμα ενυδατική;

Λιγότερο συχνά, γιατί η γλυκερίνη μένει στο σαπούνι αντί να αφαιρεθεί. Πολλοί διαπιστώνουν ότι το δέρμα δεν «τραβάει» μετά το ντους και σταματούν να βάζουν κρέμα από συνήθεια. Σε ξηρό δέρμα ή τον χειμώνα, η ενυδάτωση παραμένει χρήσιμη.

Αφού δεν έχει αντιβακτηριδιακό, πλένει σωστά τα χέρια;

Ναι, και αυτό είναι ακριβώς το εύρημα της FDA: το απλό σαπούνι με τρεχούμενο νερό παραμένει ο βασικός τρόπος να μη μεταδίδονται μικρόβια. Η μηχανική δράση του σαπουνιού και του νερού απομακρύνει τους μικροοργανισμούς· δεν χρειάζεται να σκοτωθούν πάνω στο χέρι σας.

Πώς ξέρω ότι ένα σαπούνι είναι όντως φυσικό;

Διαβάστε τα συστατικά, όχι την πρόσοψη. Ψάξτε για σαπωνοποιημένα έλαια — Sodium Olivate, Sodium Cocoate — και για απουσία SLS, SLES, παραβενών και parfum χωρίς προσδιορισμό. Η λέξη «φυσικό» στη συσκευασία δεν σημαίνει τίποτα νομικά.